
Oto obszerne fragmenty zamieszczonego wczoraj na stronie IBE PIB obszernego materiału, z którego będziecie mogli dowiedzieć się najważniejszych informacji o czym mówiono wczoraj na konferencji w Centrum Olimpijskim w Warszawie. Załączam także linki do jego pełnej wersji oraz na YouTube, gdzie możecie wszystko obejrzeć w relacji filmowej:
[…]
Spotkanie połączyło trzy perspektywy: wyniki badań edukacyjnych, znaczenie współpracy i praktyczne rozwiązania wspierające codzienną pracę w szkole.[…]
Wydarzenie otworzyła Barbara Nowacka, Ministra Edukacji. „Reforma jest oparta na waszych najlepszych praktykach: na energii, na wiedzy, na doświadczeniu, na sprawdzonych działaniach, którymi później dzielicie się z innymi nauczycielkami i nauczycielami. (…) Wiem, że reforma Kompas Jutra się przyjmie. Ta reforma jest wzięta z życia. Dla wielu nauczycieli zmiana jest po prostu umocowaniem ich najlepszych praktyk i idzie dokładnie w tym kierunku, w którym chcieliby pracować.o powiedziała.
Prof. Mirosława Nowak-Dziemianowicz (Akademia WSB, Uczelnia Korczaka) opowiedziała o tym, jak budować współpracę w szkole.
„Żyjemy w konsumpcyjnym świecie, który wszystko ulokował na rynku i zmonetyzował. W tym świecie także rodzice przenieśli edukację ze sfery wartości do sfery narzędzi. Dla nich edukacja jest narzędziem, które ma umożliwić ich dzieciom szczęśliwe życie. Rodzice rozumieją sukces nie w taki sposób, że chcą, żeby ich dziecko było radosne i realizowało swoje pasje. Chcą, żeby ich dziecko miało dobrą pracę” powidziala Wyjaśniła, że sama „nie wie, co to jest dobra szkoła, i nikt z nas, specjalistów, tego nie wie”. Pytała: „czy dobra szkoła to ta, która jest wysoko w rankingu, czy taka, do której dzieci chcą przychodzić, w której czują się bezpieczne i szczęśliwe?”. […]
Dr hab. Tomasz Gajderowicz w wystąpieniu „Dlaczego nie będziemy drugą Finlandią? Diagnoza i perspektywy w 2026 roku” mówił o kierunkach rozwoju polskiej edukacji i o tym, czego możemy się nauczyć od innych systemów oświatowych.
„Jak zepsuć najlepszy system edukacyjny na świecie? Finlandia zamiast na uczenie podstaw postawiła na towarzyszenie, bez zatroszczenia się o kompetencje fundamentalne. Bezrefleksyjnie skoczyła na główkę do pustego basenu cyfrowości. Zmieniała wszystko naraz i uwierzyła we własną legendę. Również Szwecja, Norwegia, Dania, mówią dzisiaj: zbłądziliśmy w tym liberalnym sposobie uczenia. Zapomnieliśmy o tym, że żeby była sprawczość, na początku musimy mieć wiedzę_ – mówił.Wskazał również na Singapur, który utrzymuje wyjątkowe, niesamowite wyniki edukacyjne. Według danych, dzieci w Singapurze w wieku 15 lat są około 4 lata edukacji do przodu względem dzieci w krajach europejskich.
W części poświęconej diagnozie dr Michał Sitek i Agnieszka Szymczak z IBE PIB przedstawili najważniejsze zagadnienia związane ze stanem polskich szkół.
„Mocne strony polskiej edukacji to solidne umiejętności podstawowe, wysokie wyniki polskich uczniów oraz nauczyciele, którzy lubią swoją pracę. Słabą stroną jest to, że gubimy uczniów w trakcie edukacji, że rośnie grupa uczniów, którzy są słabi. Jest też problem z dobrostanem uczniów i nauczycieli oraz z tą głębszą formą współpracy w nauczaniu– mosił dr Michał Sitek Dodał również, że słabą stroną polskiej edukacji jest to, że uczniowie nie czują się związani z polską szkołą, oraz nie czują, że nauczyciele się o nich troszczą i dostrzegają ich problemy. Zaznaczył, że polscy nauczyciele to w zdecydowanej większości osoby, które są już pod koniec swojej kariery zawodowej, ale to także osoby, które lubią pracować w szkole. […]
Paweł Penszko z IBE PIB przedstawił wyniki badań międzynarodowych o tym, jakie znaczenie mają dla uczniów relacje, więzi i poczucie przynależności.
– W Polsce tylko trochę ponad połowa nauczycieli czuje się ceniona przez rodziców. Występuje u nas wyjątkowo silna zależność między relacjami nauczycieli z rodzicami a poziomem stresu i dobrostanem nauczycieli. To sugeruje, że źródłem stresu są często właśnie relacje między nauczycielami a rodzicami. Ważne jest też przywództwo dyrektora szkoły. Co ciekawe, jest ono ważne dla relacji między nauczycielami a uczniami, a nie tylko dla relacji między dyrektorem a nauczycielami – powiedzial Paweł Penszko, IBE PIB
Dominika Cieślikowska opowiedziała z kolei o praktykach, które wzmacniają wspólnotę i tworzą w szkołach i przedszkolach przestrzeń do interakcji: Lekcja wychowawcza jest za mało wykorzystywana do budowania relacji. Niestety bardzo często mam wrażenie, że to raczej moment informowania się nawzajem o działaniach, zamiast rozmowy o tym, co nas łączy, co nas dzieli i jak blisko czy daleko jesteśmy od siebie – powiedziala Dominika Cieślikowska, IBE PIB. […]
Dr Marek Smulczyk i dr Gabriela Ziewiec-Skokowska z IBE PIB omówili strategie edukacyjne, które wspierają rozwój i uczenie się dzieci w wieku przedszkolnym. Zaprezentowali przy tym kolejne narzędzie z zestawem strategii edukacyjnych, tym razem dla najmłodszych.
Co w nim znajdziemy? 10 głównych strategii, które mogą pomóc skuteczniej działać w edukacji przedszkolnej i budować profesjonalne oddziaływanie na grupy. Każdą strategię opisują trzy wskaźniki. Dzięki nim każdy, kto pracuje z taką grupą, może wybrać strategię i dostosować ją do swojej codziennej pracy.[- Gdyby ktoś nas zapytał, które strategie są najskuteczniejsze w przedszkolu, to myślę, że po całym dniu z dziećmi powiemy: nie wiem. Nie wiem, jak się nazywam, nie wiem, co chcę zjeść na obiad, w ogóle nic nie wiem. Dzięki przewodnikowi po strategiach dla najmłodszych możemy sobie szybko przypomnieć, które z nich przynoszą najlepsze rezultaty – powiedziała dr Gabriela Ziewiec-Skokowska, IBE PIB. […]
John Jenkinson z Evidence Based Education w wystąpieniu „Wspólne wyzwania, własna droga. Osobisty kompas rozwoju nauczyciela” mówił o świadomym planowaniu rozwoju zawodowego. Powiedział, że czynnikiem, który ma największy wpływ na zdobywanie wiedzy, jest to, co dzieje się w klasie każdego dnia. I jest to czynnik, na który mamy wpływ. – Przeanalizowaliśmy setki badań, zbudowaliśmy model dobrego nauczania, który składa się z czterech wymiarów. Po pierwsze, dobre nauczanie to dobra znajomość materiału przez nauczyciela. Po drugie sposób, w jaki nauczyciel aktywizuje uczniów i motywuje ich do nauki. Trzeci wymiar to dobre gospodarowanie czasem i zasobami. Czwarty to pobudzanie uczniów do myślenia wyższego rzędu – mówił John Jenkinson, Evidence Based Education.
W panelu prowadzonym przez Justynę Orszulak przedstawiciele różnych poziomów systemu oświaty, czyli kurator oświaty, wizytator, dyrektor i nauczyciel, rozmawiali o tym, czy współpraca w edukacji jest rzeczywistą praktyką, czy tylko hasłem.[…]
Elżbieta Strzemieczna z IBE PIB przedstawiła projekty zmian w podstawach programowych dla liceów ogólnokształcących, techników i szkół branżowych. Zmiany mogą wejść w życie od września 2027 roku.
Projekty podstaw programowych – przeczytaj
Webinary o projektach podstaw programowych – zobacz
Po konferencji odbyły się również warsztaty dla nauczycieli:
– język polski – prowadzenie: dr Kinga Białek;
– wiedza o mediach (nowy przedmiot do wyboru dyrektora) prowadzenie: Katarzyna Błaszczyk;
– fizyka – prowadzenie: dr Dagmara Sokołowska, prof. UJ;
– geografia – prowadzenie: dr hab. Arkadiusz Tomczyk, Katarzyna Dacy-Ignatiuk.
x x x
Konferencja MOC WIEDZY, BADAŃ I WSPÓŁPRACY. W czym tkwi siła polskiej szkoły?
plik na YouYube – TUTAJ
Cały tekst „W czym tkwi siła polskiej szkoły? Odpowiedzi szukaliśmy podczas konferencji IBE PIB” – TUTAJ
Źródło: www.ibe.edu.pl
Oto fragmenty zamieszczonego wczoraj na portalu „Strefa Edukacji” tekstu Barbary Wesołej, informującego o nadchodzących o skutkach zmian demograficznych na sieć szkół i zapotrzebowanie na nauczycieli. Zamieściłem także link do pełnej wersji tekstu:
Dziś szkoły szukają nauczycieli. Za chwilę będzie ich nadmiar
Od lat słyszymy, że w polskich szkołach dramatycznie brakuje nauczycieli. Tymczasem uczniów będzie coraz mniej, a w części placówek problemem może stać się nie brak kadry, lecz brak etatów. Nie oznacza to jednak prostego końca nauczycielskich wakatów. „Moim zdaniem nie ma bezpośredniego związku pomiędzy zmniejszaniem liczby uczniów a zatrudnieniem nauczycieli” – mówi prof. Krzysztof Surówka. Szkoły czeka znacznie bardziej skomplikowany scenariusz: nadwyżki w jednych miejscach i dotkliwe niedobory w innych.
W ciągu niespełna dwóch dekad z polskich szkół publicznych ubyło ponad milion uczniów, ale liczba etatów nauczycielskich wzrosła. Z danych Systemu Informacji Oświatowej przedstawionych przez MEN wynika, że w roku szkolnym 2006/2007 w publicznych szkołach dla dzieci i młodzieży uczyło się 5,58 mln osób, a zatrudnienie wynosiło 515 tys. etatów nauczycielskich. W roku szkolnym 2024/2025, czyli blisko 20 lat później, uczniów było już 4,54 mln, a etatów 545 tys. Na jeden etat nauczycielski przypadało więc w roku szkolnym 2006/2007 około 10,8 ucznia, a w 2024/2025 – 8,3.
Czy większa liczba etatów w stosunku do liczby uczniów przekłada się jednak na lepsze efekty nauczania? Wyniki badania PISA 2025 pokazują, że umiejętności polskich piętnastolatków pozostają na poziomie zbliżonym do 2022 roku, kiedy odnotowano wyraźne pogorszenie wyników w porównaniu z 2018 rokiem. Choć polscy uczniowie nadal osiągają rezultaty powyżej średniej OECD, dane rodzą pytania o skuteczność organizacji nauczania. Same wyniki PISA nie pozwalają jednak ustalić, jak liczba etatów wpływa na osiągnięcia uczniów. Pytanie dlaczego spada jakość nauczania, a wzrasta liczba nauczycieli na ucznia jest jednak zasadne. Być może spada po prostu jakość nauczycieli?
Dane w zestawieniu z liczbą wakatów pokazują też inny paradoks. Mimo wzrostu liczby etatów w stosunku do liczby uczniów szkoły nadal mają trudności ze znalezieniem nauczycieli określonych specjalizacji, zwłaszcza w dużych aglomeracjach.
Chociaż trzeba przyznać, że liczba ogłoszeń o wolnych stanowiskach publikowanych na stronach kuratoriów oświaty również zmniejsza się w ostatnich latach. Według Ministerstwa Edukacji Narodowej 2 września 2023 roku było ich 7174, rok później 4198, a 2 września 2025 roku – 3877. […]
Skutki niżu demograficznego docierają przy tym do kolejnych etapów edukacji w różnym czasie. Według GUS w roku szkolnym 2025/2026 liczba dzieci w wychowaniu przedszkolnym zmniejszyła się o 90,2 tys. w porównaniu z poprzednim rokiem. W szkołach podstawowych uczniów było jeszcze o 1,4 proc. więcej, między innymi wskutek zmian związanych z obowiązkiem szkolnym dzieci uchodźców z Ukrainy i przesunięciami demograficznymi.
W kolejnych latach sytuacja będzie się zmieniać. Z prognozy MEN wynika, że między rokiem szkolnym 2026/2027 a 2042/2043 liczba dzieci i młodzieży w systemie oświaty spadnie z około 6,05 mln do 4,3 mln, czyli o blisko 29 proc. W szkołach podstawowych przewidywany ubytek wynosi około 33 proc. – z ponad 3,22 mln do około 2,15 mln uczniów. […]
Na przyszłą sytuację kadrową będzie wpływała także struktura wieku nauczycieli. Jak wynika z raportu „Oświata samorządowa 2025/26. Finanse, organizacja i perspektywy na przyszłość”, przygotowanego przez VULCAN, średni wiek nauczycieli samorządowych jednostek oświatowych wzrósł w ciągu 20 lat o 7,3 roku.
Odsetek nauczycieli do 30. roku życia zmniejszył się w tym okresie z 19 do 6 proc., podczas gdy udział osób powyżej 55 lat wzrósł z 5 do 25 proc. Szczególnie wyraźnie widać to wśród nauczycieli języka polskiego i matematyki. […]
Zmiany demograficzne będą miały również poważne konsekwencje dla finansów samorządowych. Według GUS wydatki publiczne na oświatę i wychowanie wyniosły w 2025 roku 169,1 mld zł. W szkołach podstawowych prowadzonych przez gminy średni roczny wydatek na jednego ucznia sięgnął 26 164 zł
.
Od 2025 roku samorządom wylicza się tzw. potrzeby oświatowe, które są jednym z elementów ustalania ich dochodów. W kalkulacji uwzględnia się między innymi liczbę uczniów, rodzaj placówki i szczególne potrzeby edukacyjne. Tymczasem rzeczywiste wydatki szkół zależą także od liczby oddziałów, wynagrodzeń nauczycieli i kosztów utrzymania budynków. Gdy uczniów ubywa, a liczba oddziałów pozostaje bez zmian, wydatki nie zmniejszają się proporcjonalnie do liczby dzieci. […]
Szymon Więsław, ekspert Związku Miast Polskich, zwraca uwagę, że samorządy będą musiały dostosowywać sieć szkół do nowych warunków demograficznych. Proces ten wymaga jednak uwzględnienia zarówno sprzeciwu lokalnych społeczności, jak i konsekwencji ograniczania liczby placówek.[…]
Jak wynika z analizy Związku Powiatów Polskich „Kto finansuje oświatę w Polsce?”, w 2025 roku bieżące wydatki oświatowe powiatów ziemskich przewyższyły wyliczone potrzeby oświatowe o blisko 3,6 mld zł. W miastach na prawach powiatu różnica wyniosła 20,84 mld zł. W przypadku miast na prawach powiatu zestawienie uwzględnia również zadania oświatowe gmin, w tym prowadzenie szkół podstawowych. Kwoty te przedstawiają rozbieżności między wydatkami a ustawowo kalkulowanymi potrzebami oświatowymi, nie zaś deficyty budżetowe poszczególnych samorządów.[…]
Samorządowcy postulują zwiększenie możliwości samodzielnego reorganizowania sieci szkół i zmianę zasad finansowania oświaty. Odmienną ocenę przyczyn problemów finansowych przedstawia prof. dr hab. Krzysztof Surówka, ekonomista z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, wieloletni kierownik Katedry Finansów Publicznych tej uczelni.[…]
Ekonomista proponuje szersze zastosowanie budżetu zadaniowego, opartego na dokładnym wyliczaniu kosztów realizacji konkretnych zadań edukacyjnych. – Kalkulacja wydatków na podstawie kosztów realizowanych zadań w roku budżetowym (co w oświacie jest stosunkowo łatwe, bo znamy liczbę uczniów, ilość godzin zajęć dydaktycznych, stopień awansu zawodowego nauczycieli a także koszty stałe) stworzyłoby realną możliwość określenia właściwych potrzeb oświatowych – wyjaśnia profesor.
Surówka proponuje również rozważenie powrotu do modelu szkół zbiorczych, stosowanego w latach 70. i 80., po wyeliminowaniu wad dawnych rozwiązań. W jego ocenie większe placówki mogłyby ograniczać wydatki na utrzymanie infrastruktury oraz zapewniać lepsze wyposażenie dydaktyczne. Reorganizacja wymagałaby jednak odpowiedniego przygotowania, szczególnie w zakresie dowozu uczniów. Profesor opowiada się także za zmianą przepisów dotyczących likwidacji samorządowych szkół, aby opinie kuratorów oświaty nie miały charakteru wiążącego. […]
Cały tekst „Dziś szkoły szukają nauczycieli. Za chwilę będzie ich nadmiar” – TUTAJ
Źródło: wwwstrefaedukacji.pl
Oto fragmenty zamieszczonego dzisiaj na „Portalu dla Edukacji” tekstu Bogdana Bugdalskiego, z którego możemy dowiedzieć się o zróżnicowanej ocenie podpisanej przez Prezydenta 13 listopada Ustawy o wychowaniu patriotycznym. Jest też link do jego pelnej wersji:
Nowy obowiązek dla szkół. Nauczyciele nie chcą go wykonywać za darmo
Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę o wychowaniu patriotycznym. Tym samym szkoły będą miały obowiązek organizowania wycieczek i wyjść do miejsc pamięci narodowej już do 1 marca 2027 r.
[…]
Szkoły podstawowe i ponadpodstawowe muszą organizować wyjścia i wycieczki patriotyczne
Do ustawy dodano art. 28c, który budzi sprzeciw lub rozczarowanie organizacji związkowych. Stanowi on, że: „Szkoła podstawowa i szkoła ponadpodstawowa są obowiązane do zorganizowania uczniom przynajmniej raz w cyklu kształcenia wyjścia lub wycieczki, których celem byłoby odwiedzenie lokalnego miejsca pamięci, miejsca związanego z polskimi tradycjami wolnościowymi lub materialnym i niematerialnym dziedzictwem narodowym, jednostki wojskowej lub przedsiębiorstwa”
Ponadto w drodze rozporządzeń:
>minister obrony narodowej w porozumieniu z ministrem ds. edukacji określi wykaz jednostek wojskowych, do których mogą być organizowane wyjścia lub wycieczki;
>minister gospodarki w porozumieniu z ministrem edukacji określi kategorie przedsiębiorstw, do których mogą być organizowane wyjścia lub wycieczki.
>Rada Ministrów ustanowi program rządowy dotyczący dofinansowania tych wyjść lub wycieczek oraz określi zasady naboru.
Powyższy przepis ustawy wzbudził największe kontrowersje, i to nie tyle wśród dyrektorów szkół, ile wśród przedstawicieli pracowników oświaty. Bo jak twierdzi Adam Wyskwar, dyrektor SP nr 2 w Garwolinie: obowiązek zorganizowania jednej wycieczki w czasie cyklu edukacyjnego to żaden problem. […]
– Właściwie nie wiadomo, dlaczego wprowadzono go do ustawy, bo tak naprawdę wychowanie patriotyczne jest jednym z zadań statutowych szkoły. I w każdej szkole takie wycieczki są organizowane kilka razy w roku. Praktycznie każde wyjście do muzeum czy do skansenu jest z tym związane – mówi. – Nie wiem, jakie miejsca znajdą się w ministerialnych wykazach, ale nie będzie z tym problemu, zwłaszcza że mają być na to pieniądze – dodaje.[…]
Oczywiście trochę inaczej widzą tę kwestię przedstawiciele związków zawodowych. Krzysztof Wojciechowski, wiceprzewodniczący Krajowej Sekcji Nauki i Oświaty NSZZ „Solidarność”, nie ukrywa rozczarowania, że prezydent nie zawetował tej ustawy.
„Prezydent podjął suwerenną decyzję, chociaż trochę nas ona zasmuciła. Bo oczywiście idea tej ustawy jest słuszna i nauczyciele od dawna ją realizują, ale to nieuregulowanie kwestii wynagrodzenia za tę pracę może sprawić, że to będzie albo przepis martwy, albo niechętnie realizowany. Bo nauczyciel wyjdzie do miejsca pamięci obok szkoły, np. na lokalny cmentarz” – argumentuje. […]
Sławomir Wittkowicz, przewodniczący Wolnego Związku Zawodowego „Forum – Oświata”, nie widzi tej zmiany w tak ciemnych barwach, bo – jak podkreśla – dla szkół niewiele się zmienia. Przyznaje jednak, że nadal nierozwiązana pozostaje kwestia rozliczania godzin nadliczbowych nauczycieli, które z pewnością pojawią się przy organizacji wyjść i wycieczek patriotycznych. W związku z tym: „Będziemy rekomendowali nauczycielom, aby rozliczenie czasu pracy odbywało się zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego” – zapowiada. […] Podkreśla jednocześnie, że ten problem stanie się gorący w przyszłym roku – kiedy ruszą wycieczki i kiedy będzie wiadomo, kogo wybierze społeczeństwo do zarządzania nim w kolejnych czterech latach.
W zakresie ustawy prawo oświatowe ustawa o wychowaniu patriotycznym wprowadza także zmianę w art. 109 ust. 1 pkt 6, stanowiąc, że podstawowymi formami działalności dydaktyczno-wychowawczej szkoły są „zajęcia rozwijające zainteresowania i uzdolnienia uczniów, w szczególności w celu kształtowania ich aktywności i kreatywności, w tym w szkołach ponadpodstawowych, kluby inżynierskie rozwijające zainteresowania uczniów nauką, technologią, inżynierią i matematyką”. Kluby te mają powstawać od 1 września 2027 roku. […]
Od 1 marca 2027 roku ma ruszyć ustanowiony na mocy omawianej ustawy Program Kościuszkowski. Jego celem będzie wspieranie inicjatyw kulturalnych, w tym z dziedziny edukacji kulturalnej prezentujących polskie dziedzictwo historyczne jako element łączący wspólnotę państwową.[…] Program Kościuszkowski będzie finansowany z budżetu. Jego realizatorem będzie Instytut im. Wincentego Witosa, nadzorowany przez ministra rolnictwa. Minister w drodze rozporządzenia określi szczegółowy tryb ogłaszania konkursów, kryteria oceny wniosków oraz sposób przyznawania środków i dokumentowania, a także rozliczania dotacji.
Na koniec warto odnotować, że podpisując ustawę, prezydent Nawrocki zapowiedział, że zgłosi własne inicjatywy w tym zakresie, które mają być uzupełnieniem rządowego programu ws. wychowania patriotycznego. […]
Cały tekst „Nowy obowiązek dla szkół. Nauczyciele nie chcą go wykonywać za darmo” – TUTAJ
Źródło:www.portalsamorzadowy.pl/edukacja/
Moją dzisiejszą propozycją lektury jest najnowszy tekst prof. Cachorowskiego, jaki zamieścił na swoim blogu „Profesorskie gadanie”. Tym razem Profesor zaprezentował tam swoje – nie biologiczne – refleksje o tym, jak unowocześniający się świat zubaża możliwości rozwoju człowieka. To NAPRAWDĘ warto przeczytać:
Teraz świat jest uboższy gotowym bogactwem w zasięgu ręki
W tytule zawarty jest pozorny paradoks. Jak bogactwo może zubażać? Może. I ja to widzę w młodym pokoleniu. Nie wartościuję co jest lepsze. Jest po prostu inne od mojego świata, w którym wyrastałem. Nasze dzieciństwo toczyło się na podwórku i bawiliśmy się przede wszystkim wyobraźnią, bo byliśmy biedni. Dziś, w okresie większej zamożności, dzieci bawią się przede wszystkim gotowymi przedmiotami. Zawsze wydawało mi się to oczywistym postępem, aż zacząłem się zastanawiać, co w tym rachunku zostało po stronie strat. Bo ubóstwo, jak się okazuje, bywa szczególnym rodzajem bogactwa: bogactwem pustego miejsca, które trzeba czymś wypełnić.
Weźmy taki patyk. Dla dorosłego jest to kawałek drewna, dla nas był wszystkim po kolei: mieczem rano, wędką w południe, a wieczorem czarodziejską różdżką, która mogła zamienić sąsiadkę w ropuchę, choć niestety nigdy tego nie zrobiła. Mógł być też czarodziejskim ołówkiem, którym rysując przedmioty od razu je się stwarzało. Patyk nie miał własnego zdania na swój temat. Nie był niczym, więc mógł być wszystkim. Tymczasem dzisiejsza zabawka jest już czymś konkretnym i wyobrażeniowo zakończonym. Plastikowy rycerz ma zbroję z dokładnie odwzorowanymi nitami, minę wyrażającą określoną determinację i nierzadko przyciski, które wydają dźwięki bitwy. Jest zakończony w szczegółach, skończony w najlepszym i zarazem najgorszym tego słowa znaczeniu. Nie zostawia dziecku żadnej luki, w którą mogłaby wsunąć się wyobraźnia. Może być tylko narracja przygód tego rycerza, czyli fabularne odtwarzanie jego przygód. Można by powiedzieć, że ktoś już za dziecko pomyślał i to całkiem starannie. Tyle że nie o to w zabawie chodzi. Przynajmniej ja tak uważam, zakorzeniony w swoim ubogim, podwórkowym dzieciństwie.
My żyliśmy w przeświadczeniu, że świat nie oferuje nam gotowych rozwiązań. Nikt nam niczego nie podawał na tacy. A jeśli już, to była to taca wyobrażona, bo prawdziwą mama wolała zatrzymać dla siebie w kredensie. Chcesz coś? To sobie wymyśl. Ta prosta zasada brzmiąca jak wyrok, okazała się najlepszą szkołą jaką można sobie wymarzyć. Wymyślaliśmy więc. Lepiliśmy z gliny całe miasta, których mieszkańcy (np. żołędziowe czapeczki z pobliskiego dębu) byli nieco krzywi, ale za to nikt się na nich nie skarżył. Liście stawały się banknotami i to z kursem znacznie stabilniejszym niż niejedna prawdziwa waluta. Pióra były gołębiami, a każdy z nich miał charakter i unikalną rasę. Zardzewiała rama od roweru, stojąca smętnie przy płocie była szybkim motocyklem, który fruwał w obłokach, wyprzedzając wszystko, co na ziemi miało koła i hamulce. Dorosły widział złom, a my widzieliśmy maszynę zdolną do lotu. I do przeżywania przygód, do wymyślania fabuły. Rekwizyt dla wyobraźni.
Najciekawsze jest jednak to, że ta umiejętność nie zostawała na podwórku. Kiedy dorosłość z całą swoją powagą zapukała do drzwi, okazało się, że świat dorosłych również nie jest gotowy. Nikt nie wręczył nam instrukcji obsługi życia, a jeśli nawet, to brakowało w niej połowy stron. Trzeba było budować, tworzyć, wymyślać rozwiązania tam, gdzie żadnych nie było. Podwórko okazało się więc treningiem przed życiem. Ten, kto jako dziecko z kawałka kory i gęsiego piórka potrafił zrobić okręt, pływający po kałuży na drodze, w dorosłości bez większego zdziwienia zabiera się do budowania z niczego firm, rodzin i planów na przyszłość. Nauczył się bowiem rzeczy najważniejszej: że świat jest materiałem, a nie gotowym produktem.
Dlatego twierdzę, że dzisiejszy świat jest uboższy, choć wygląda na zasobniejszy. Jest uboższy obfitością, bo obfitość gotowych rzeczy wypiera obfitość możliwości. Paradoks polega na tym, że im więcej dziecko ma, tym mniej ma do wymyślenia. Zabawka, która potrafi wszystko, odbiera dziecku szansę, by to ono cokolwiek potrafiło. Gotowe bogactwo z zasięgu ręki jest bogactwem podarowanym, a podarowane nie smakuje tak jak zdobyte. Rama od roweru, której nikt nie zaprojektował jako motocykla była cenniejsza od najdroższego modelu w sklepie, bo to my nadaliśmy jej wartość. Cena rzeczy mieściła się w naszej głowie, a nie na metce.
Nie piszę tego z pretensją do współczesnych dzieci, bo to nie one wybierają, co trafia do ich pokoju. Nie chcę też udawać, że bieda była wspaniała, bo bywała zwyczajnie uciążliwa i nikt o zdrowych zmysłach nie zatęskni za dziurawymi butami. Chodzi mi raczej o coś subtelniejszego, o świadomość, że pewnych rzeczy nie da się kupić, bo ich istotą jest właśnie brak. Wyobraźnia rośnie tam, gdzie jest miejsce, a miejsce powstaje tylko wtedy, gdy czegoś nie ma. Może więc najlepszym prezentem, jaki dorośli mogą dziś dać dzieciom jest odrobina niedoboru. Na przykład patyk zamiast plastikowego miecza, pudełko zamiast zamku, kawałek podwórka bez żadnych instrukcji. A ja się zastanawiam jakie patyki przynieść studentom na zajęcia by kreować ich wyobraźnię. Albo jakie mają sami poszukać i przynieść. Nawet jeśli tym patykiem jest telefon komórkowy. Bo być może oni telefonami też wyobrażają sobie rzeczy niemożliwe i nieistniejące. Jeszcze nieistniejące w realu.
Na koniec pozostaje pytanie, które zadaję sobie coraz częściej, patrząc na półki uginające się od zabawek. Co jest cenniejsze: motocykl z fabryki czy ten, który fruwa w obłokach, choć stoi przy płocie i trochę rdzewieje? I nawet nie ma kół. Ot, sama rama z kierownicą. Odpowiedź znam od dawna i to z własnego doświadczenia. Ten drugi nigdy się nie zepsuł, nigdy nie skończyły mu się baterie i nigdy nie wyszedł z mody. Wystarczyło tylko chcieć i trochę poudawać. A tego, jak się okazuje, nie da się wyprodukować na taśmie.
Źródło: www.profesorskiegadanie.blogspot.com
P.s.
Polecam zapoznanie się z komentarzem Janiny Huterskiej-Góreckiej na blogu pod tym tekstem.
to, moim zdaniem mało upowszechniona., inicjatywa Rzeczniczki Praw Obywatelskich w sprawie transportu uczniów niepełnosprawnych do szkół. Udostępbniam jedynie fragmenty tekstu, ktory został w ub. Tygodniu zamieszczony na portalu „Prawo.pl”, odsyłając linkiem do pełnej wersji:
Potrzebna jasna definicja szkoły najbliższej dla uczniów z niepełnosprawnościami
Rzeczniczka praw obywatelskich proponuje wprowadzenie do obowiązujących przepisów oświatowych jednolitego rozumienia pojęcia szkoły najbliższej. Problemy, z jakimi mierzą się rodzice uczniów z niepełnosprawnościami oraz wyzwania związane z realizacją dowozu po stronie gmin są nadal aktualne, a niedoprecyzowane przepisy powodują dodatkowe spory pomiędzy rodzicami a gminami. W opinii rzeczniczki, potrzebne są rozwiązania lepiej uwzględniające potrzeby rodziców oraz dzieci.
Sylwia Gregorczyk-Abram, rzeczniczka praw obywatelskich (RPO), wystąpiła do Ministerstwa Edukacji Narodowej, zwracając uwagę na kwestie dotyczące transportu uczniów niepełnosprawnych. Część wystąpienia została poświęcona przeprowadzonemu w 2024 r. badaniu społecznemu na temat organizacji transportu uczniów z niepełnosprawnościami do szkół (zleconemu z powodu licznych wniosków wpływających do rzeczniczki) i jego wynikom. W ramach badania przeanalizowano praktykę stosowania przepisów przez gminy, doświadczenia rodziców uczniów z niepełnosprawnościami, opiekunów towarzyszących uczniom podczas przewozu i przedsiębiorców realizujących usługi transportowe, a także wpływ przyjętych sposobów organizacji dowozu na sytuację uczniów i ich rodzin.
– Wnioski, jakie płyną z badania, potwierdzają, że transport do placówki edukacyjnej nie jest wyłącznie zagadnieniem organizacyjnym, lecz stanowi jeden z warunków rzeczywistego korzystania z prawa do edukacji. Obowiązek zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu należy zatem postrzegać jako instrument wyrównywania szans edukacyjnych i usuwania barier. Sposób realizacji transportu powinien zatem uwzględniać indywidualne potrzeby ucznia, jego bezpieczeństwo i dobrostan – podkreśla rzeczniczka. […]
W ocenie rzeczniczki, przy uwzględnieniu specyfiki analizowanych spraw oraz wyników przeprowadzonego badania, problem stanowią istotne różnice w sposobie interpretowania pojęcia szkoły najbliższej przez gminy i rodziców uczniów z niepełnosprawnościami. Przepisy posługują się pojęciem szkoły najbliższej nie określają jednak kryteriów, według których należy ustalać, która placówka spełnia ten warunek, ani podmiotu uprawnionego do rozstrzygnięcia tej kwestii.
[…]
W piśmie z 4 października br. RPO proponuje podjęcie prac legislacyjnych zmierzających do wprowadzenia do ustawy – Prawo oświatowe definicji pojęcia szkoły najbliższej. Wyjaśnia, że w przytoczonym raporcie zidentyfikowano przypadki bardzo wczesnego odbierania dzieci, wielogodzinnych przejazdów i konieczności opuszczania przez nie części lekcji lub terapii w celu dostosowania się do harmonogramu przewoźnika. Dlatego przy określaniu przesłanek pozwalających uznać daną placówkę za „najbliższą”, konieczne jest uwzględnienie nie tylko odległości od miejsca zamieszkania ucznia, lecz także warunków i sposobu organizacji dowozu. – Należy wziąć przy tym pod uwagę m.in. czas przejazdu, bezpieczeństwo podróży, wpływ transportu na zdrowie, samopoczucie i funkcjonowanie ucznia, ryzyko przeciążenia sensorycznego oraz możliwość uczestniczenia w lekcjach, terapiach i innych zajęciach. Nie bez znaczenia jest również wpływ przyjętych rozwiązań związanych z transportem na życie rodzinne ucznia – wskazuje rzeczniczka.
W opinii autorki wystąpienia, ocena, która z placówek jest w istocie tą najbliższą, powinna uwzględniać także m.in. rzeczywistą możliwość realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego oraz zatrudnienie w szkole wykwalifikowanej kadry.[…]
Cały tekst „Potrzebna jasna definicja szkoły najbliższej dla uczniów z niepełnosprawnościami” – TUTAJ
Źródło: www.prawo.pl
Po zaledwie trzech dniach Jaroslaw Pytlak zamieścił na swoim blogu kolejny tekst – tym raze podzielił się w nim swoimi przemyśleniami na temat „przemoc rówieśnicza i bezradność dorosłych wobec tej patologii”. Świadomie zamieszczam go bez skrótów:
Dorośli (bezradni?) wobec przemocy rówieśniczej
Pani Redaktor Krystyna Romanowska lubi i umie rozmawiać z ludźmi, a z takich rozmów komponuje ciekawe książki. Poznaliśmy się, gdy była już autorką opublikowanego w 2023 roku wywiadu-rzeki z lekarkami, dr Agnieszką Dąbrowską i dr Martą Niedźwiedzką, pt. „Nastolatki na krawędzi”, i właśnie przygotowywała ciąg dalszy, zatytułowany „Rodzice nastolatków na krawędzi”. W tej drugiej pozycji szczególnie ujął mnie podtytuł „Jak zaradzić rodzicielskiej bezradności?”, bo już wcześniej doszedłem do przekonania, że wychowanie młodego pokolenia wymyka się dorosłym spod kontroli, a wyrazem tego jest właśnie bezradność, którą otwarcie dzisiaj deklarują nauczyciele, a do której wciąż jeszcze boją się przyznać rodzice.
Znajomość zaowocowała z czasem zaproszeniem nas z żoną do rozmowy, której zapis znalazł się w kolejnej książce Pani Krystyny: „To był tylko żart. Rozmowy o przemocy rówieśniczej”,świeżo wydanej nakładem Wydawnictwa Muza. Tworzy ją dziesięć wywiadów ze specjalistami i tyleż krótkich, z życia wziętych opowieści rodziców i nauczycieli. Rozmówcy autorki reprezentują zróżnicowane grono osób kompetentnych w temacie, ze środowiska szkolnego, akademickiego, prawniczego, także z policji i NGO-sów. Świat jest dzisiaj tak skomplikowany, że dopiero różne perspektywy pozwalają zbudować przekaz, który może pomóc osobie dorosłej dostrzec problem przemocy rówieśniczej i ewentualnie podpowiedzieć sposób postępowania.
x x x
Przemoc wśród dzieci i młodzieży istniała zawsze, ale mniej więcej do początków obecnego stulecia była pod kontrolą dorosłych. W każdym środowisku obowiązywały jakieś reguły dobrego/złego zachowania, także wobec rówieśników, a starsze pokolenie zazwyczaj solidarnie stało na ich straży. Dzisiaj owe reguły straciły na znaczeniu, czego symbolicznym przykładem może być publiczne kwestionowanie sensu pojęcia „grzeczność”. Mówiąc o dziecku, że jest (lub powinno być) grzeczne, łatwo narazić się obecnie na zarzut promowania konformizmu życiowego, wywierania nagannej presji przeszkadzającej w rozwoju, albo po prostu naruszania praw młodego człowieka. Mnie się to w głowie nie mieści, ale zetknąłem się z takim poglądem nawet u osób, których opinie skądinąd bardzo cenię.
Również solidarność dorosłych w wychowaniu osłabła w całym społeczeństwie, a już szczególnie w relacjach rodziców i nauczycieli. Co gorsza, nawet nie zdołała zaistnieć w nowej przestrzeni relacji, jaką stworzyły media społecznościowe, gdzie wszystkie poglądy są jednakowo słuszne i ważne, a każdy ma swoich zwolenników i oponentów, co skutecznie uniemożliwia porozumienie.
Paradoksalnie, sytuacji wcale nie poprawia totalna opieka, jaką rodzice starają się dzisiaj objąć swoje potomstwo. Nieograniczony wgląd do librusa, usuwanie z drogi najmniejszych źródeł dyskomfortu, „partnerskie” traktowanie w podejmowaniu decyzji, które powinny być domeną dorosłych, obarczanie nauczycieli wyłączną odpowiedzialnością za naukę dziecka – to przykłady działań, które nie sprzyjają rozwijaniu zdolności młodego człowieka do radzenia sobie w różnych sytuacjach życiowych. W takiej sytuacji przestrzeń wirtualna staje się dla niego nie tylko źródłem rozrywki, ale także sferą wolności i autonomii, które brakuje w świecie realnym. Niestety, korzystanie z niej w tej formie nader często przynosi opłakane skutki, między innymi także w postaci szczególnie trudnych do opanowania zachowań przemocowych w gronie rówieśników.
Przyznam, że jeszcze około dziesięciu lat temu wydawało mi się, że zbytnio ingerujemy w konflikty między młodymi ludźmi, przez co nie uczą się radzić sobie z nimi. Późniejsze doświadczenia spowodowały jednak, że zmieniłem zdanie. Choć nadal uważam, że jesteśmy współwinni nasileniu się przemocy rówieśniczej, z racji osłabienia odporności życiowej młodych oraz dania im do rąk narzędzi komunikacji sprzyjających jej szerzeniu, to wiem już, że nie da się tego cofnąć ani przeczekać. Musimy reagować doraźnie, starają się ograniczyć skalę zjawiska i jego fatalne skutki, a równocześnie edukować moralnie oraz (co dzisiaj wydaje się nieco skuteczniejsze, niestety) prawnie. Uważam przy tym, że powodzenie tych działań wymaga porozumienia pomiędzy rodzicami i nauczycielami. O tym mówimy z Ewą w opublikowanym wywiadzie, o tym też napiszę jeszcze kilka zdań od siebie w końcowej części tego artykułu. Najpierw jednak, w ramach lokowania produktu – bo książkę naprawdę warto przeczytać – kilka cytatów z rozdziału „Konflikt zamiast współpracy”, opartego na naszych wypowiedziach.
Oto fragmenty tekstu Katarzyny Mazur, zamieszczonego dzisiaj na portalu „Strefa Edukacji”
Zaostrza się nadzór nad szkołami niepublicznymi. Dwie nowe przesłanki do ich likwidacji
Ministerstwo Edukacji Narodowej chce zmienić zasady zakładania szkół niepublicznych. Poszerzony ma zostać również katalog powodów, dla których placówkę będzie można wykreślić z ewidencji. W praktyce oznacza to jej likwidację. Nowe zasady znalazły się w nowelizacji Prawa oświatowego przygotowanej po październikowych atakach w szkołach. Resort przekonuje, że chodzi o skuteczniejszą ochronę dzieci. Proponowane zmiany dotyczą również obowiązków administracyjnych.
Projekt nowelizacji Prawa oświatowego, który 10 listopada został skierowany do konsultacji publicznych, wzbudził zainteresowanie przede wszystkim z powodu nowych uprawnień dyrektorów. MEN chce umożliwić im sprawdzanie plecaków i odzieży wierzchniej uczniów w sytuacjach zagrożenia. Przepisy mają również wzmocnić ochronę prawną nauczycieli, a szkoły zostaną zobowiązane do określenia w statutach zasad wstępu na ich teren.
Jednak w tym samym dokumencie znalazły się także propozycje dotyczące funkcjonowania szkół niepublicznych. MEN zamierza rozszerzyć obowiązki związane z rejestracją nowych placówek, zwiększyć możliwości działania organów nadzoru pedagogicznego oraz wprowadzić dodatkowe przesłanki wykreślenia szkół z ewidencji. Resort przedstawia te rozwiązania jako element szerszych działań na rzecz bezpieczeństwa dzieci.[…]
MEN chce teraz rozszerzyć zakres wymaganych dokumentów. Proponuje, by już na etapie ubiegania się o wpis do ewidencji możliwe było sprawdzenie, czy osoby związane z przyszłą szkołą spełniają wymogi dotyczące niekaralności.
Weryfikacja ma objąć osobę fizyczną zakładającą placówkę, przyszłego dyrektora oraz pracowników pedagogicznych planowanych do zatrudnienia. Do zgłoszenia trzeba będzie dołączyć dodatkowe informacje i oświadczenia przewidziane w ustawie o ochronie małoletnich
Rozszerzony zostanie również zakres danych identyfikacyjnych przyszłego dyrektora i nauczycieli. Oprócz informacji o kwalifikacjach konieczne będzie podanie nazwiska rodowego, imion rodziców, daty urodzenia i numeru PESEL. Dane te mają umożliwić weryfikację w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym.
.[….]
Zmiany dotkną także szkoły, które już prowadzą działalność. Obecnie prawo określa sześć przypadków, w których szkoła lub placówka niepubliczna może zostać wykreślona z ewidencji. MEN proponuje dodanie dwóch kolejnych.
Pierwsza nowa przesłanka dotyczy niezrealizowania zaleceń pokontrolnych wydanych na podstawie ustawy o ochronie małoletnich. Chodzi o obowiązki związane między innymi z weryfikacją osób dopuszczanych do pracy z dziećmi oraz wprowadzeniem i stosowaniem standardów ochrony małoletnich.
Obecnie niewykonanie takich zaleceń nie stanowi podstawy do zlikwidowania szkoły. Co więcej, organ prowadzący nie zawsze otrzymuje informację o tym, że placówka nie zastosowała się do zaleceń wydanych podczas kontroli.
Projekt ma to zmienić. Będzie obowiązek przekazania odpowiedniej informacji organowi ewidencyjnemu, a także określenia terminu, w którym zalecenia pokontrolne powinny zostać wykonane. Ich niedopełnienie zamknie szkołę.
Druga nowa przesłanka dotyczy niewykonania obowiązku aktualizacji danych znajdujących się w ewidencji. Wprawdzie osoba prowadząca szkołę już dziś ma obowiązek informowania o zmianach danych, które były zgłoszone podczas rejestracji placówki. MEN chce jednak wprowadzić dodatkowy mechanizm egzekwowania tego obowiązku.
Jeżeli prowadzący szkołę nie zaktualizuje danych, organ ewidencyjny wyznaczy mu na to dodatkowy termin. Niedopełnienie tego obowiązku w nowym terminie będzie podstawą do wykreślenia placówki.[…]
Cały tekst „W szkołach niepublicznych też zostaną zaostrzone przepisy dot. bezpieczeństwa uczniów” – TUTAJ
Źródło: www.strefaedukacji.pl
Najnowszy tekst prof. Śliwerskiego, jaki zamieścił na swoim blogu „Pedagog”, uznałem za kontynuację przewodniego wątku mojego wczorajszego eseju:
Od szkoły pseudopublicznej do szkoły uspołecznionej
Nie da się stworzyć demokratycznej szkoły niedemokratycznymi metodami.
Nie można oczekiwać od uczniów samodzielności, jeżeli nauczyciele są pozbawiani samodzielności.Nie można wychowywać do odpowiedzialności w instytucji, w której wszystkie istotne decyzje podejmuje centralistyczna administracja.Nie można uczyć dialogu w systemie reformowanym przede wszystkim za pomocą rozporządzeń, poleceń, kontroli i arkuszy egzaminacyjnych.Nie można również wymagać od nauczycieli innowacyjności, skoro każda poważniejsza zmiana naraża ich na konflikt z podstawą programową,planem nauczania, systemem egzaminacyjnym, nadzorem pedagogicznym albo oczekiwaniami organu prowadzącego.
A jednak można, bo formalnie a zarazem pozornie jest to możliwe, gdy zostaje narzucone odgórnie przez władze oświatowe wbrew kompetencjom i akceptacji nauczycieli.
Szkoła publiczna nie przestaje taką być, gdy ma być jedynie wykonawcą polityki ministerstwa. Powinna być wspólnotą nauczycieli, uczniów i rodziców, którzy współdecydują o jej kulturze, celach oraz sposobach działania, a więc szkołą współzarządzaną z radą szkoły.
Nie oznacza to zniesienia odpowiedzialności dyrektora ani profesjonalnej roli nauczycieli. Demokracja szkolna nie polega na głosowaniu nad każdą decyzją. Oznacza natomiast przejrzystość reguł, realny udział zainteresowanych stron, możliwość wyrażania sprzeciwu, istnienie rad szkół oraz uznanie, że rodzice i uczniowie nie są wyłącznie odbiorcami edukacyjnych usług.
Obecne przepisy przyznają radom rodziców pewne kompetencje, między innymi w odniesieniu do programu wychowawczo-profilaktycznego. Jeżeli jednak rada rodziców i rada pedagogiczna nie osiągną porozumienia, program może zostać ustalony przez dyrektora w uzgodnieniu z organem nadzoru pedagogicznego. Pokazuje to granicę społecznej partycypacji, skoro ostateczne rozstrzygnięcie ponownie wraca do struktury administracyjnej.
Współdecydowanie ma także znaczenie wychowawcze. Demokracji nie można nauczyć się z podręcznika. Trzeba jej doświadczać w życiu instytucji.
Uczeń, który przez kilkanaście lat pozostaje podporządkowany decyzjom innych, nie stanie się automatycznie aktywnym, odpowiedzialnym obywatelem tylko dlatego, że wysłuchał lekcji o społeczeństwie obywatelskim.
Źródło: www.sliwerski-pedagog.blogspot.com/
Trzeba dostosować szkołę do epoki IA i robotów wszelkiej maści
Zacznę nietypowo – od fragmentów tekstu z Facebook’a:
Nie dla chaosu w szkole
wtorek, 10 listopada 2026
Coraz częściej pojawiają się głosy o nieudolności szkoły, która zamiast przekazywać wiedzę, tylko z niej egzaminuje. Obrywa się też nauczycielom, którzy, zdaniem niektórych, tak słabo wywiązują się ze swojej pracy, że muszą wyręczać ich korepetytorzy.[…]
Krystian z Zabrza udziela takich korepetycji uczniom podstawówek i szkół średnich. Zauważa, że są kompletnie niesamodzielni. Nawet, gdy pozwala im korzystać z internetu, nie wiedzą, jak znaleźć potrzebny wzór czy sposób na rozwiązanie zadania. – Przeważnie pytają sztucznej inteligencji, ale nie zawsze potrafią prawidłowo sformułować zapytanie. Nie zawsze też AI udziela im dobrej podpowiedzi, a oni nie umieją tego zweryfikować – mówi Krystian. Obserwuje też, że rodzicom kompletnie nie chce się pracować ze swoimi dziećmi.
O problemie braku umiejętności samodzielnego uczenia się pisali eksperci z Instytutu Badań Edukacyjnych. Przygotowali nawet serię poradników dla rodziców uczniów i dla nauczycieli o tym, jak wspierać dziecko i nastolatka w tym zakresie.– „Samodzielne uczenie się to nie tylko umiejętność przyswajania wiedzy i wykonywania zadań bez pomocy dorosłego. To złożony proces, który obejmuje również planowanie, organizację czasu, motywowanie się, radzenie sobie z porażkami i wyciąganie wniosków z doświadczeń. Rozwijanie tych umiejętności jest kluczowe dla sukcesu edukacyjnego i życiowego dziecka” […]
Źródło: www.facebook.com/NIEdlachaosuwszkole/
x x x
W moim kolejnym, nietypowym, eseju będą jednak moje refleksje. Zacząłem go od przywołania tekstu z fejsbukowej strony „Nie dla chaosu w szkole”, który od dnia gdy go przeczytałem „chodził” za mną przez resztę tygodnia i ostatecznie jest teraz „wyzwalaczem” moich refleksji, pisanych w Ogólnopolskim Dniu Seniora – właśnie z takiego punktu widzenia.
Bo „za moich czasów” (naukę w szkole podstawowej rozpocząłem w 1951 roku), nie było dzisiejszych „wspomagaczy” ludzkiej pamięci i „zastępowaczy” procesu myślenia. Do dyspozycji mieliśmy jedynie podręczniki i liczydła, ale najważniejszym źródlem i „utrwalaczm” wiedzy byli nauczyciele, którzy do dysponowali jdynie kredą i tablicą (czarną).
Ale ja do dzisiaj potrafię czytać i pisać a także (nadal) liczyć w pamięci (np. pomnożyć 34 x 12: 34 x 10 = 340 + 34 x 2 = 68 – razem 408)
Z pierwszą maszyną do liczenia spotkałem się na przełomie lat 50-ych i sześćdziesiątych, kiedy odwiedziłem biuro mojego ojca, który był wtedy kierownikiem magazynu Łódzkich Fabryk Mebli, i zobaczyłem tam takie „cudo”:
Skoro nie było nic innego, tylko nauczyciele, własna głowa i książki – nie pozostawało nam nic innego, jak słuchanie lekcji, wykonywaanie (samodzielnie) ćwiczeń i zadawanych prac, czytanie książek i… trenowanie samodzielnego myślenia….
No cóż – świat radykalnie się zmienił, to co było to – jak mawiają nasi południowi sąsiedzi – „se nevrátí”.
Dlatego trzeba być właściwie przygotowanym, aby w tym zmienionym świecie nie tylko nie zginąć, ale aby w nim twórczo i skutecznie funkcjonować. A trudno, aby w świecie, w którym prawie każdy ma do dyspozycji smartfon, który jest nie tylko telefonem i „oknem” do świata socialmediów, ale także źródłem wiedzy, po którą jeszcze nia tak dawno trzeba było iść do uczelnianej biblioteki, a wszechobecne w tym urządzonku AI odpowiada na każde zadane pytanie, aby do takiej rzeczywistości przygotowała szkoła, w której nadal dominuje nauka pamięciowa, a uczniowie są „trenowani” do rozwiązywania testów i zdobywania jak największej liczby punktów na egzaminach, które także – w większości – punkty te przyznają za „wkutą” teorię.
A, jak mawiają, organ nieużywany ulega zanikowi. Czy możliwe jest uchronienie mózgu gatunku homo sapiens od zaniku, w sytuacji gdy kolejne pokolenia będą pozbawione treningu samodzielnego, twórczego myślenia?
Biorąc przykład z układu mięśniowego, który – w sytuacji kiedy większość ludzi nie używa go pracując fizycznie – mógł, nawet u człowieka tego jednego pokolenia, zaniknąć, powinniśmy stworzyć takie „mózgowe siłownie”, gdzie – choćby „dla sportu” – ludzie mogliby trenować myślenie? A dla zaawansowanych – myślenie twórcze?
Przytoczę tu jeszcze raz fragment z cytowanego już tekstu:
„Samodzielne uczenie się to nie tylko umiejętność przyswajania wiedzy i wykonywania zadań bez pomocy dorosłego. To złożony proces, który obejmuje również planowanie, organizację czasu, motywowanie się, radzenie sobie z porażkami i wyciąganie wniosków z doświadczeń.”
Zapewne na ten temat powinni wypowiedzieć się ci „z pokolenia średniego”, jeszcze nie odzwyczajeni od posługiwania się włsną, „biologiczną” inteligencją, lecz już znający te wszystkie „wyręczacze” myślenia”, a nie ponad osiemdzisięcioletni senior. Jednak w zakończeniu tego eseju pozwolę sobie na kilka „rad”, co przede wszystkim powinno zmienić się w systemie edukacji:
>Początkiem całej reformy systemu MUSI stać się przyjęcie przez wszystkie kolejne rządy zasady, że na edukacji – tak jak na obronności – nie wolno oszczędzać!
>Reformę trzeba zacząć od radykalnego zmniejszenia liczby uczniów w jednym oddziale do – maximum – 15 osób.
>Odejść definitywnie od metod podawczych i zajęcia prowadzić metodą pracy zespołowej, z zastosowaniem metody projektów.
>Zaprzestać archaicznego systemu dzwonków po 45-ominutowej „jednostce lekcyjnej” i zastąpić organizację czasu pracy uczniów „według potrzeb danego zadania”.
>Zezwolić uczniom na pozyskiwanie wiedzy potrzebnej do rozwiązania problemu ze wszystkich dostępnych im źródeł, ucząc ich na konkretnych „przypadkach” jak tę wiedzę można i należy weryfikować.
>Motywować uczniów do własnego rozwoju nie systemem ocen szkolnych, nieustannymi sprawdzianami, lecz stworzeniem czegoś na wzór lig rozgrywek w dyscyplinach sportowych, w których uczniowie – na poziomie szkoły, województwa, kraju i międzynarodowym – mogliby rywalizować, mierząc się w zdolnościach samodzielnego myślenia i rozwiązywania stawianych przed nimi zadań.
>Wymyślić zupełnie nowy system niż ten aktualny – egzaminy ósmoklasisty i egzaminy maturalne, który stałby się podstawą rekrutacji do szkół średnich i szkół wyższych. Ja nie czuję się kompetentny, aby taki zaproponować!
To tyle, co „wyprodukował” w Dniu Seniora absolwent PeeReLowskich szkół, zainspirowany problemem zasygnalizowanym w tekście, zamieszczonym na fejsbukowej stronie „Nie dla chaosu w szkole”.
Włodzisław Kuzitowicz
Od poprzedniego posta na blogu „Wokół Szkoły” minęło zaledwie 5 dni, a Jarosław Pytlak zamieścił wczoraj nowy tekst:
O wartości słów nauczyciela
W ramach mierzenia się z powszechnym wyrzekaniem na nauczycieli, do którego wciąż jeszcze nie przywykłem, wdałem się ostatnio w szczególnie gorącą dyskusję. Poszło o jeden z postów Elektronika w czasach szkolnej zagłady, którego profil na fejsbuku często przeglądam, bo dostarcza ciekawych wieści z pierwszej linii szkolnego frontu, z rubieży kształcenia zawodowego.
Autor napisał między innymi:
Słowo nauczyciela jest właściwie nic nie warte. Co mówi młody człowiek, jak złapię go z e-papierosem w toalecie – ja nie paliłem. Co zrobi młody człowiek jak coś zniszczy w sali? To nie ja. A, że dziś wszyscy są prawnikami, to część dodaje: będzie pana słowo przeciw mojemu. Jak to się kończy w praktyce – wielokrotnie opisywałem: uczennica złapana na paleniu przez nauczyciela – według matki nie pali, bo tak powiedziała. Uczniowie bili się na korytarzu – według rodziców to była taka zabawa. (…) Niby w klasie, gdzie jest 30 osób teoretycznie można liczyć na świadków, ale… O tym też pisałem: omerta. Nikt nic nie widzi, nikt nic nie słyszy – bo będzie kapusiem, donosicielem, 60. (…) Dopóki w oczach społeczeństwa nauczyciel będzie darmozjadem, który męczy dzieci, pracuje parę godzin i ma dwa miesiące wakacji – nic się nie zmieni. Słowo takiego człowieka nie może dużo znaczyć.
W jednym z komentarzy padło prowokacyjne pytanie:
Jak myślisz, czemu słowo nauczyciela jest dziś tak mało warte?
W rozmowie, która się wywiązała, komentator sam doprecyzował, że przecież nauczyciele mają dwa miesiące wakacji, zarabiają tyle, że duża część wchodzi w drugi próg podatkowy, ich czas pracy nie jest ewidencjonowany, a płaca nie zależy od jej jakości itd. Z jego narracji wypłynął jasny wniosek, że nie jest problemem pedagogiczna bezsilność, jaką wskazuje autor posta, ale to, że w ogóle się żali, chociaż nauczyciele mają tak dobre warunki pracy, a (w domyśle) tak marne rezultaty. Odpowiedzi na zadane pytanie, dlaczego pracę w szkole wybiera tak niewielu młodych ludzi, skoro jest tak bardzo atrakcyjna, mój rozmówca nie udzielił.
Może się to wydać dziwne, ale owa dyskusja przywiodła mi na myśl ostatnie tragiczne wydarzenia z Krakowa. Oto mieliśmy do czynienia z aktem terroru. Nie wnikam w jego przyczyny, napiszę jedynie którędy pobiegły dalej moje myśli. Chociaż naturalną reakcją mogłaby być obawa przed pojawianiem się w miejscach publicznych, to przy całym szoku spowodowanym tą tragedią, wysnułem z niej inne, w jakimś sensie pozytywne przesłanie. Oczywiście kolejne akty terroru są możliwe, o czym uczą doświadczenia wielu państw europejskich, ale… mnie uspokoiło sprawne działanie służb publicznych, z policją na czele (postawa wielu cywilnych świadków także, ale to już inna historią). Oto bowiem napastnik został powstrzymany wystarczająco szybko, by ofiar nie było dużo więcej. Stało się to za sprawą dwóch funkcjonariuszy, których los wybrał spośród wielu tysięcy pozostających w służbie. Proszę mnie dobrze zrozumieć – wiem, że trafiło na ludzi absolutnie nietuzinkowych! Profesjonalistów w każdym calu. Ale nie zmienia to faktu, że znaleźli się tam przypadkiem – nikt nie desygnował akurat tych ludzi na patrol ze świadomością, że nastąpi atak. To bardzo podbudowało moją wiarę, że policja jest w stanie realnie chronić nas przed niebezpieczeństwem. Tym bardziej, że miałem jeszcze w pamięci dobre wspomnienie wizyt policjantów w naszej szkole w tygodniu po atakach nożowników. Wiem, że było to wsparcie i ochrona bardziej symboliczna niż realna, ale postawa i kompetencja wszystkich poznanych funkcjonariuszy zrobiły na mnie jak najlepsze wrażenie – a odwiedziło nas w owym czasie kilku. Ten pozytywny obraz uzupełnia jeszcze osoba nauczycielki, która po odejściu z policji podjęła niedawno pracę w naszej szkole. Zauważyłem i bardzo doceniam u niej pewne cechy, które uważam za wykształcone w czasie tej służby.
Dzięki bohaterom z Krakowa społeczeństwo zobaczyło pozytywny obraz policji. To wcale nie znaczy, że wszyscy policjanci stali się nagle aniołami. Że nie popełniają błędów. Że musimy ich wszyscy lubić. Nadal będą karać za wykroczenia drogowe, interweniować w konfliktach rodzinnych, gdzie często trudno wskazać, kto ma rację, przeszkadzać w spokojnym prowadzeniu działalności przestępczej lub politycznej, czy w młodzieńczych igraszkach pomiędzy zwaśnionymi grupami kibiców. Nie raz, nie dwa zajdą komuś za skórę, a u niektórych (vide kibole Legii Warszawa z przyśpiewką „J…ć policję!”, odśpiewaną na stadionie już po krakowskich wydarzeniach) nigdy nie zyskają poważania. Takie jest życie. Ja jednak, paradoksalnie, pomimo tragedii czuję więcej zaufania, które pozwala mi lepiej radzić sobie z obawą przed kolejnymi aktami terroru. Co jest zjawiskiem pozytywnym, bo terror karmi się naszym strachem.

















